Curaçao heeft literair en creatief talent genoeg, maar talent alleen brengt een schrijver nog niet bij een boek. Daarvoor zijn begeleiding, podia en vooral een infrastructuur nodig waarin makers zich kunnen ontwikkelen. Dat was voor oprichter Joeri Oltheten een belangrijke reden om Wintertuin Curaçao in 2017 op te richten. Tijdens de achtste editie van het Wintertuin Festival wordt zichtbaar wat die investering kan opleveren. Docent en schrijver Tina Krolis presenteert er haar eerste eigen boek, E kas bieu, een mysterieuze novelle voor jonge volwassenen die haar oorsprong vond in een schrijfcursus van Wintertuin.
Oltheten groeide zelf op in een artistiek en literair milieu. Zijn grootvader Guillermo Rosario was schrijver, zijn moeder schrijft, dicht en vertaalt. Daardoor kreeg hij niet alleen literatuur, maar ook waardering voor het Papiaments van huis uit mee.
Toen hij in Nederland woonde en als ondernemer werkte, kwam hij in aanraking met de Nederlandse literaire organisatie Wintertuin. Vooral de manier waarop die organisatie literatuur verbond met een sociale basis sprak hem aan. Toen Oltheten ongeveer tien jaar geleden besloot naar Curaçao te verhuizen, zag hij op het eiland volgens hem een duidelijke leemte.
Er was veel creatief en literair talent, maar onvoldoende infrastructuur om dat talent structureel verder te ontwikkelen. Organisaties als Arte di Palabra en de bibliotheek waren er wel, maar het literaire landschap bood volgens hem nog te weinig mogelijkheden voor begeleiding en doorgroei. Dat leidde in 2017 tot de oprichting van Wintertuin Curaçao, als zelfstandige zusterorganisatie van Wintertuin in Nederland.
Van talent naar iets concreets
Acht jaar later richt Wintertuin zich onder meer op gemeenschapsprojecten en talentontwikkeling. Mensen van verschillende leeftijden krijgen begeleiding bij schrijven, voordragen, presenteren en publiceren. De bedoeling is volgens Oltheten niet om talent alleen te ontdekken, maar makers te helpen om uiteindelijk tot iets concreets te komen: een manuscript, publicatie of presentatie. Het debuut van Tina Krolis is daarvan een treffend voorbeeld.
Krolis droomde al sinds haar jeugd van een eigen boek. Ze schreef verhalen, gedichten en komedies, vertaalde boeken van het Engels naar het Papiaments en hielp anderen met redactie en feedback. Toch bleef een eigen boek lange tijd een droom.
Vier jaar geleden wees een kennis haar op een cursus van Wintertuin. Aanvankelijk wilde ze afhaken toen ze zag wat deelname kostte. Ze kon het bedrag op dat moment niet betalen. Maar vanuit Wintertuin kreeg ze te horen dat ze toch moest komen en zich over de betaling geen zorgen hoefde te maken.
Het werd een beslissend moment. Na de cursus werd Krolis geselecteerd als één van vijf deelnemers voor een vervolgtraject met coaching, waarbij ook de kosten voor het boek werden gedekt. In 2023 begon ze aan het verhaal dat uiteindelijk E kas bieu zou worden.
Krolis volgde uiteindelijk drie cursussen bij Wintertuin. Juist die begeleiding is volgens haar belangrijk voor mensen die wel talent en ideeën hebben, maar niet weten hoe zij die moeten omzetten in een goed verhaal. Techniek, feedback van docenten en andere deelnemers en het opbouwen van contacten kunnen het verschil maken tussen willen schrijven en daadwerkelijk schrijver worden.
Een oud huis dat geheimen verbergt
Voor E kas bieu vond Krolis haar inspiratie dicht bij huis: in de monumentale panden van Otrobanda. Al als jong meisje vertelde ze haar ouders dat ze later in Punda of Otrobanda in een monument wilde wonen. Haar fascinatie voor oude panden bleef. Inmiddels woont ze zelf in een monument in Otrobanda.
Tijdens een cursus van Wintertuin kregen deelnemers de opdracht om over een vrij onderwerp te schrijven. Krolis dacht onmiddellijk aan een monumentaal pand. Ze stelde zich een veertienjarige voor die door Otrobanda loopt en gefascineerd raakt door een oud huis. Wat begon als een kort verhaal groeide onder begeleiding van coaches uit tot een novelle van tien hoofdstukken.
Het verhaal draait om een jongere die gefascineerd raakt door een bestaand monumentaal huis aan de Hoogstraat in Otrobanda. Opmerkelijk genoeg, reageren zijn moeder en grootmoeder buitengewoon fel op zijn belangstelling voor het pand. Waarom willen zij absoluut niets met dat huis te maken hebben?
Juist hun afwijzing maakt hem nieuwsgieriger. Hij vermoedt dat er iets achter hun reactie schuilgaat en gaat op onderzoek uit. Krolis verweeft het mysterie met levenslessen en principes die vooral jonge lezers uit het verhaal kunnen halen. Het boek is bedoeld vanaf ongeveer groep 7 van de basisschool en voor leerlingen in het voortgezet onderwijs.
Daarmee raakt haar boek verschillende thema’s die voor Wintertuin belangrijk zijn: taal, geschiedenis, identiteit en de ontwikkeling van jongeren.
Papiaments als literaire taal
Papiaments heeft volgens Oltheten een centrale plaats binnen Wintertuin. Hoewel de organisatie werkt met verschillende talen die voor Curaçao relevant zijn, worden sinds 2024 ook schrijfcursussen in het Papiaments aangeboden, waarbij eveneens Papiamentstalige literaire voorbeelden worden gebruikt.
Volgens Oltheten helpt dat deelnemers om zich in hun eigen taal uit te drukken. Wintertuin wil zelfs verder gaan. Via het project Future Language Innovation wordt vanuit het Papiaments onderzocht hoe Creoolse talen verder kunnen worden ontwikkeld en versterkt. Kunstenaars uit onder meer Curaçao, Nederland, Spanje, Portugal, Brazilië en Puerto Rico werken daarin samen. De ambitie is uiteindelijk te komen tot een instituut voor Creoolse talen, met het Papiaments als centrale taal.
Ook jongeren krijgen nadrukkelijk aandacht. Dit jaar begeleidt Wintertuin vier zeer jonge vrouwelijke schrijvers tussen 15 en 19 jaar bij het verder ontwikkelen en afronden van hun manuscripten. Voor nog jongere kinderen is er het Kids Festival. Volgens Oltheten is er op Curaçao meer aanbod voor kinderen dan soms wordt gedacht, maar zijn initiatieven versnipperd en daardoor niet altijd zichtbaar. Wintertuin probeert organisaties en jonge deelnemers daarom ook met elkaar te verbinden.
Verhalen van ouderen dreigen verloren te gaan
Maar talentontwikkeling is slechts één kant van het werk. Met Kura di Kuenta, het eerste project waarmee Wintertuin Curaçao begon, worden verhalen en herinneringen van ouderen vastgelegd.
Deelnemers krijgen begeleiding van schrijvers om hun ervaringen om te zetten in onder meer poëzie, korte verhalen en dialogen. Zo zijn verhalen verzameld in zorginstellingen en verschillende wijken, waaronder Fleur de Marie, Koraal Specht, Otrobanda en Montaña. Momenteel wordt gewerkt aan Santa Helena en Jandoret. Het project heeft volgens Oltheten zowel een culturele als sociale functie: Curaçaose herinneringen worden bewaard, terwijl ouderen tegelijkertijd de gelegenheid krijgen hun ervaringen te delen en sociaal actief te blijven.
Schrijven als uitlaatklep
Krolis ziet vanuit haar dagelijkse werk nog een andere betekenis van schrijven. Ze is docent in het voortgezet onderwijs en werkt veel met jongeren. Volgens haar wordt moeilijk gedrag van jongeren te gemakkelijk alleen aan het kind toegeschreven. Problemen thuis, emoties en trauma’s kunnen achter dat gedrag schuilgaan.
Schrijven kan dan een manier zijn om gevoelens naar buiten te brengen die jongeren mondeling moeilijk kunnen uiten. Krolis merkt dat leerlingen rustiger kunnen worden wanneer zij de ruimte krijgen om te schrijven. Juist jongeren die als conflictueus worden ervaren, kunnen volgens haar soms verrassend mooie teksten produceren.
Daarmee komen de verhalen van Oltheten en Krolis bij elkaar. Wintertuin presenteert literatuur niet als iets dat uitsluitend thuishoort in een boekenkast, maar als middel om talent te ontwikkelen, taal en geschiedenis levend te houden en mensen een stem te geven.
Het thema van de achtste festivaleditie, ‘Moveshon’, sluit daarbij aan. Het onderzoekt hoe mensen, verhalen en talen zich bewegen tussen culturen, continenten en contexten, maar ook hoe kunst zelf iets in beweging kan zetten. Nieuw is onder meer Moving Voices, waarvoor lokale artiesten en deelnemers uit Suriname zijn geselecteerd om rond dat thema op te treden.
Voor Krolis is die beweging inmiddels heel concreet geworden: van iemand die jarenlang verhalen en gedichten voor zichzelf schreef naar een auteur met een eigen boek.
E kas bieu wordt op 19 september tijdens het Wintertuin Festival gepresenteerd en zal daarna ook bij boekhandels verkrijgbaar zijn. Er bestaan bovendien plannen om het boek op scholen te gebruiken, onder meer vanwege de verbinding met monumenten en geschiedenis. Krolis is nog niet uitgeschreven. Haar volgende ambitie is een eigen poëziebundel. Daarnaast liggen er onafgemaakte verhalen en ideeën voor nieuwe boeken en biografieën.
Voor Oltheten is juist zo’n ontwikkeling waar Wintertuin voor bedoeld is: zorgen dat het creatieve talent dat Curaçao al bezit niet bij een idee of een manuscript in een lade blijft, maar de kans krijgt zich te ontwikkelen en uiteindelijk een publiek te bereiken.
Wintertuin Festival Kids vindt plaats op 12 september van 16.00 tot 20.00 uur aan de Beatrixlaan 5-7 in Emmastad. Het hoofdfestival is op 19 september van 18.00 tot 00.00 uur bij Landhuis Vredenberg aan de Bramendiweg.
