De Nederlandse regering stelde in 2024 1 miljoen euro beschikbaar voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba ter ondersteuning van de ontwikkeling van individuele klimaatplannen. Het initiatief had tot doel de eilanden te helpen zich voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering, hun gemeenschappen te beschermen en hun weerbaarheid tegen toekomstige milieurisico’s te vergroten. Maar hoe staat het er nu voor met het klimaatplan op Saba?
Sarah van der Horn, programmamanager voor het Natuur- en Milieubeleidsplan op Saba: “Voor Saba proberen we het plan zo holistisch mogelijk te maken, omdat klimaatverandering invloed heeft op alles,” legt Van der Horn uit. “Het heeft invloed op de gezondheid vanwege stijgende temperaturen, en ook op onze gebouwde omgeving, die we moeten aanpassen aan toenemende hitte, hevigere regenval en langere perioden van droogte.” Van der Horn geeft aan dat zij en haar team de uitdaging om specifiek voor Saba een klimaatplan te ontwikkelen hebben verwelkomd, vanuit het besef dat elk eiland voor zijn eigen unieke uitdagingen staat. “De uitdagingen zijn op elk van de eilanden uniek, dus je kunt niet een enkel klimaatplan ontwikkelen dat de juiste is voor alle Caribische eilanden.”
Ze zegt dat klimaatverandering voor Saba ook gevolgen zal hebben voor de natuurlijke omgeving van het eiland, wat op zijn beurt weer invloed heeft op de economie en mogelijk op het cultureel erfgoed. “Ladder Bay zou bijvoorbeeld getroffen kunnen worden door de zeespiegelstijging. De grootste bedreiging voor Saba is gelukkig niet per se de zeespiegelstijging, maar er zijn andere klimaatgerelateerde risico’s waar we rekening mee moeten houden,” legt Van der Horn uit.
De klimaatplannen zijn bedoeld om verschillende belangrijke prioriteiten aan te pakken, waaronder het beschermen van mensen en infrastructuur tegen klimaatgerelateerde gevaren, het waarborgen van de natuur en biodiversiteit, het versterken van de water- en voedselzekerheid en het ondersteunen van de overgang naar duurzame energie. Met deze plannen streeft elk eiland ernaar de maatregelen te identificeren die nodig zijn om de specifieke kwetsbaarheden aan te pakken en zich voor te bereiden op de langetermijngevolgen van klimaatverandering. “We hebben dus allemaal ons eigen klimaatplan ontwikkeld met ondersteuning en samenwerking van de ministeries, maar uiteindelijk hebben we zoveel mogelijk gestreefd naar een bottom-upbenadering,” legt ze uit.
Het proces begon met brede consultatiesessies over heel Saba, gericht op specifieke groepen, waaronder oudere inwoners en scholieren, evenals het bredere publiek. Deze consultaties waren erop gericht om zoveel mogelijk inwoners te bereiken en hun perspectieven te verzamelen over de klimaatrisico’s, waarmee het eiland wordt geconfronteerd en ook de oplossingen die volgens hen hierbij kunnen helpen.
Zwaardere regenval
Van der Horn legt uit dat ervaringen uit het verleden, waaronder orkanen en de COVID-pandemie, de kwetsbaarheid van Saba voor verstoringen in de import van essentiële goederen aan het licht hebben gebracht. Na orkanen heeft het eiland te maken gehad met uitdagingen door een beperkte import, terwijl de pandemie moeilijkheden met zich meebracht bij het verkrijgen van verse producten.
“We verwachten inderdaad meer droogte en zware regenval. Droge perioden zullen langer worden en worden gevolgd door kortere perioden van hevigere regenval. Over het geheel genomen verwachten we meer extreme weersomstandigheden die een grote impact zullen hebben op het eiland,” zegt ze.
Ze merkt ook op dat er krachtigere orkanen worden voorspeld. “Saba is vrij goed voorbereid op zware orkanen, en het is dit jaar erg rustig geweest, maar ook dát houdt eigenlijk verband met klimaatverandering, aangezien we te maken hebben met één van de meest extreme El Niño’s die ooit zijn geregistreerd. Voor ons heeft dit gelukkig geleid tot minder orkanen dit jaar. Maar de verwachting is dat we in de toekomst te maken krijgen met krachtigere orkanen.”
Van der Horn zegt dat, hoewel ze het vertrouwen heeft dat Saba over het algemeen goed voorbereid is op orkanen dankzij orkaanbestendige bouwmethoden en een sterk crisisbeheerteam, er altijd ruimte is voor verbetering. “We moeten er ook voor zorgen dat we ons voorbereiden op kortere reactietijden, omdat we hebben gezien dat orkanen in zeer korte tijd enorm in kracht toenemen,” merkt ze op.
Voedselvoorziening
“Saba is een klein eiland aan het einde van de toeleveringsketen, wat betekent dat als er ergens een verstoring is, wij de eersten zijn die dat merken. Dit is iets waar we heel waakzaam voor moeten zijn en we moeten echt begrijpen dat dit een reëel risico is voor het eiland. Daarom richt het klimaatplan zich heel erg op zelfvoorziening,” legt Van der Horn uit.
Ze merkt op dat hoewel er de afgelopen jaren al veel is gedaan om de elektriciteits- en watervoorziening van het eiland te vergroten, zaken nog steeds beter zouden kunnen, vooral wanneer er rekening wordt gehouden met veranderende behoeften in het licht van klimaatverandering. Ook met andere essentiële voorzieningen, zoals voedsel en medicijnen, moet rekening worden gehouden bij het plannen voor klimaatgerelateerde uitdagingen.
“Het klimaatplan omvat een breed voedselzekerheidsplan dat niet alleen gericht is op lokale voedselproductie en het voorlichten van inwoners over landbouwpraktijken, maar nog meer op het creëren van een grotere buffer op het eiland die bulkaankopen en langere perioden van beschikbaarheid mogelijk maakt.” Dit zou ervoor zorgen dat Saba over voldoende voedselvoorraden beschikt ingeval een schip het eiland gedurende twee tot drie weken, of in de toekomst misschien zelfs enkele maanden, niet kan bereiken.
Ze legt uit dat de initiatieven worden ontwikkeld in overleg met de lokale supermarkten en het bedrijfsleven. “We overleggen met de supermarkten en bedrijven om hun wensen te begrijpen, terwijl we ons er ook van bewust zijn dat we als openbaar lichaam het algemeen belang moeten dienen, waardoor we soms andere doelen kunnen hebben dan commerciële partijen,” zegt ze.
Ook deelt ze mee dat de volgende stap zal zijn, de totale behoefte aan voedselopslag op het eiland in kaart te brengen en te bepalen of de commerciële sector daarin kan voorzien. Als er een tekort blijft bestaan, zou er in overleg met lokale bedrijven extra opslagruimte beschikbaar gesteld kunnen worden, aangezien zij uiteindelijk het meeste gebruik zouden maken van deze faciliteiten.
Vegetatieherstel
Van der Horn zegt dat natuurbescherming een belangrijk element en een basisprioriteit is binnen het klimaatplan. Ze merkt op dat de afronding van fase één van de uitvoering van het Natuur- en Milieubeleidsplan nu gaande was. Deze was gericht op natuurherstel en -behoud, inclusief inspanningen om invasieve soorten aan te pakken. Een belangrijke eerste stap was het verwijderen van loslopend en grazend vee, wat essentieel was om de bredere natuurbeschermingsdoelen van het programma te bereiken.
Het project richtte zich aanvankelijk op het verminderen van erosie en het herstel van vegetatie door het verwijderen van loslopende geiten, die bijdroegen aan het verlies van vegetatie en bodemerosie. Erosie wordt verder versterkt door zware regenval en kan ook een negatieve invloed hebben op koraalriffen. Het wegnemen van de begrazingsdruk maakte het mogelijk om te beginnen met actief vegetatieherstel via herbebossing. Beide benaderingen zijn gelijktijdig uitgevoerd, en inwoners hebben al gemerkt dat het eiland er groener uitziet. Er is onlangs een nieuwe vegetatie-evaluatie uitgevoerd om de voortgang, sinds het project in 2020 startte, te meten. De resultaten worden begin volgend jaar verwacht.
Andere initiatieven omvatten actief herstel van koraalriffen en het bevorderen van de voedselzekerheid door middel van duurzame, milieuvriendelijke lokale voedselproductie. De volgende fase, die volgens planning volgend jaar begint, zal gericht zijn op de bestrijding van andere invasieve soorten, het versterken van de bio-veiligheid om te voorkomen dat nieuwe invasieve soorten het eiland binnenkomen, en het verbeteren van het regenwaterbeheer, wat eveneens aansluit bij het klimaatplan van het eiland.
Ontwikkeling en klimaatverandering
Saba heeft enkele grote ontwikkelingsprojecten tegelijk lopen, waaronder de bouw van de Black Rocks-haven, de uitbreiding van het bejaardentehuis, de herbouw van de gymzaal van de school, de uitbreiding van de schoolfaciliteiten en de ontwikkeling van een nieuw zonnepark, om er maar een paar te noemen. Hoe passen deze ontwikkelingen binnen het klimaatplan van het eiland? “Natuurlijk hebben ontwikkeling en bouw onvermijdelijk een impact op onze omgeving, maar het doel is om die impact te minimaliseren, terwijl we erkennen dat ook ontwikkeling noodzakelijk is,” zegt Van der Horn.
Ze zegt dat duurzaamheid een belangrijke overweging is bij de ontwikkeling van het eiland. Voor de nieuwe haven is een milieueffectrapportage uitgevoerd, dat leidde tot maatregelen om de koraalriffen in het gebied te beschermen, inclusief het verplaatsen van koralen. In het ontwerp van de nieuwe schoolfaciliteiten zijn natuurlijke schaduwrijke groenzones en ventilatie opgenomen om het gebouw koel te helpen houden. “In het klimaatplan richten we ons op het creëren van meer schaduwrijke plekken, maar ook op het planten van meer bomen in de openbare ruimte waar we maar kunnen, omdat vegetatie elke locatie helpt afkoelen.”
“We ontwikkelen ook een Ruimtelijk Ontwikkelingsplan, wat cruciaal is om het natuurlijke milieu van Saba op de lange termijn te beschermen,” merkt ze op, toelichtend dat ruimtelijke planning zoekt naar een eerlijke balans tussen verschillende functies, activiteiten en toepassingen. Door middel van ruimtelijke planning zou Saba duurzaam kunnen groeien op een manier die ten goede komt aan de lokale bevolking, het milieu en de lokale economie.
“Natuurbescherming moet verder reiken dan de grenzen van natuurparken om ook belangrijke leefgebieden te omvatten, zoals gebieden waar leguanen nestelen. Deze leefgebieden bevinden zich ook buiten beschermde gebieden, met name op zanderige locaties. Het gebied rond de nieuwe haven kan bijvoorbeeld belangrijke leefgebieden voor leguanen bevatten.” Ze zegt dat het in kaart brengen van deze cruciale leefgebieden daarom een belangrijk onderdeel zal zijn van de tweede fase van het Natuur- en Milieubeleidsplan. De bevindingen zullen worden gekoppeld aan het Ruimtelijk Ontwikkelingsplan om te helpen waarborgen dat er rekening wordt gehouden met dergelijke gebieden in toekomstige ontwikkelingsbesluiten.
Fotobijschrift: “Natuurbescherming moet verder reiken dan de grenzen van natuurparken om ook belangrijke leefgebieden te omvatten, zoals gebieden waar leguanen nestelen,” zegt Sarah van der Horn, programmamanager voor het Natuur- en Milieubeleidsplan op Saba.
