Ook op Saba wordt 1 juli, de herdenkingsdag van de afschaffing van de slavernij, een officiële feestdag. Daarnaast markeerde Saba de 163ste verjaardag van de afschaffing van de slavernij in het Nederlands Caribisch gebied op woensdag 1 juli 2026, met hoofdspreker Mutabaruka en een programma met culturele optredens.
Ceremoniemeester voor het middagevenement, Vito Charles, en bestuurslid van het Saba Heritage Center, zei dat de ceremonie diende als een herinnering dat de Dag van de Emancipatie niet alleen een tijd is om te reflecteren op het verleden, maar ook een kans is om de blijvende erfenis van slavernij te erkennen, degenen wiens vrijheid zo lang werd ontzegd te eren, en te zorgen dat hun verhalen nooit worden vergeten.
1 juli officiële feestdag op Saba vanaf 2027
De viering van dit jaar had extra betekenis omdat het de laatste Dag van de Emancipatie is voordat 1 juli een officiële feestdag wordt op Saba vanaf 2027. Nu Saba zich aansluit bij Sint Eustatius en Sint Maarten, zullen alle drie Bovenwindse Eilanden de dag formeel erkennen als een officiële feestdag. Aruba heeft ook op 1 juli bekend gemaakt dat deze dag op de officiële kalender komt vanaf volgend jaar. Dat weerspoegelt volgens Charles de groeiende erkenning van deze gelegenheid binnen het koninkrijk.
Charles schreef de mijlpaal toe aan jaren van samenwerking met de Eilandsraad, het Nederlandse ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, maatschappelijke organisaties, scholen, de zakelijke sector en inwoners die pleitten voor officiële erkenning.
Eerlijk de balans opmaken
De nieuw benoemde gezaghebber Jocelyn Levenstone hield zijn eerste openbare toespraak tijdens de herdenking, waarbij hij de gelegenheid een passend begin van zijn ambtstermijn noemde en de gemeenschap aanspoorde om te blijven bouwen op de belofte van emancipatie. Hij beschreef de Dag van de Emancipatie als een dag die ‘ons niet alleen vraagt om te herinneren, maar ook om eerlijk de balans op te maken over waar we vandaan komen.’
De nieuw benoemde gezaghebber Jocelyn Levenstone op de foto met vertegenwoordigers van de stichtingen die hebben bijgedragen aan de herdenking. Foto: Lincoln Charles
Levenstone prees de inspanningen die ertoe hebben geleid dat de Dag van de Emancipatie als een officiële feestdag is erkend, daarbij de opofferingen erkennend van degenen die daarvoor pleitten, en bracht ook hulde aan het Herdenkingscomité Slavernijverleden voor haar werk bij het onderzoeken en documenteren van Saba’s slavernijgeschiedenis. “Het comité heeft geholpen om de identiteiten te herstellen van mensen die al lang waren gereduceerd tot namen in historische registers.”
Hij benadrukte het belang van het herinneren van de volledige geschiedenis van het eiland, opmerkend dat de families van Saba afstammelingen bevatten van zowel tot slaaf gemaakte mensen als van de families die tot slaaf gemaakten hielden, waarbij hij aangaf dat zijn eigen familie haar wortels herleidt naar degenen die tot slaaf gemaakt waren.
Herdenking moet leiden tot zinvolle vooruitgang
Levenstone bedankte aftredend gezaghebber Jonathan Johnson voor zijn achttien jaar van dienst, waarbij hij de vreedzame overgang van leiderschap beschreef als een voorbeeld van de belofte van emancipatie die wordt vervuld door waardigheid, respect en constitutioneel bestuur. Verwijzend naar de excuses van de Nederlandse regering in 2023 voor haar rol in de slavernij, zei hij dat de excuses moeten worden gezien als ‘een komma, geen punt’, benadrukkend dat herdenking moet leiden tot zinvolle vooruitgang in plaats van te eindigen met symbolische gebaren.
Hij riep zijn gehoor op om de slavernijgeschiedenis volledig te integreren in het onderwijs, om het werk van het Herdenkingscomité Slavernijverleden te behouden, en om inspanningen te doen om ongelijkheid te verminderen door middel van meetbare actie.
Leden van Saba Life Center met hun Emancipatie Dag t-shirts. Foto Hazel Durand
‘Herinner de gewone mannen en vrouwen’
In zijn toespraak drong de secretaris van de Stichting Herdenkingscomité Slavernijverleden Dimetri Whitfield er bij de gemeenschap op aan om de ‘gewone’ mannen en vrouwen te herinneren wiens arbeid en opofferingen hielpen Saba op te bouwen. “Ze waren vrije mensen voordat ze tot slaaf werden gemaakt en hun nakomelingen danken hun bestaan aan hun doorzettingsvermogen,” benadrukte hij.
Hij merkte op dat tot slaaf gemaakte mensen vaak alleen herinnerd werden via registers van hun verkoop of straf, terwijl hun menselijkheid, veerkracht en bijdragen ongedocumenteerd bleven.
Hij haalde een gesprek aan, dat hij ooit in zijn jeugd met zijn grootmoeder had gehad over de afstamming van hun familie, zich herinnerend hoe hun familiegeschiedenis alleen herleid kon worden tot Louisa, een tot slaaf gemaakte vrouw geboren op Saba, die haar vrijheid in 1863 kreeg. Hij zei dat het niet kunnen identificeren van Louisa’s ouders de pijnlijke realiteit illustreert dat slavernij de identiteiten en geschiedenissen van talloze tot slaaf gemaakte mensen uitwiste.
“Herdenkingen zoals de Dag van de Emancipatie zorgen ervoor dat de verhalen van degenen die ooit vergeten waren, herinnerd blijven worden door toekomstige generaties,” concludeerde Whitfield.
Emancipatie vereist herverbinding met Afrikaanse culturele wortels
De hoofdspreker voor de ceremonie was Mutabaruka, Jamaicaanse Rastafari dub-dichter, muzikant, acteur, opvoeder en gastheer in praatprogramma’s, die een tot nadenken stemmende toespraak hield over het belang van begrijpen van wie we zijn en waar we vandaan komen, als de basis voor het definiëren van onze cultuur en identiteit.
Mutabaruka. Foto Hazel Durand
Mutabaruka zei dat de erfenis van slavernij zich uitstrekt voorbij fysieke slavernij, tot een vorm van mentale slavernij die de identiteit en cultuur van zwarte mensen blijft vormen. Hij zei dat ware emancipatie vereist dat de geest wordt bevrijd van koloniale invloeden door opnieuw verbindingen te maken met Afrikaanse culturele wortels en de overtuigingen en tradities te begrijpen die bestonden vóór de trans-Atlantische slavenhandel.
Hij stelde ook dat koloniaal onderwijs en religie gevoelens van minderwaardigheid aanwakkerden onder zwarte mensen, benadrukkend dat het heroveren en doorgeven van Afrikaanse cultuur aan toekomstige generaties essentieel is om echte vrijheid te bereiken.
AI digitaal tijdperk en de invloed ervan op identiteit
Mutabaruka waarschuwde ook voor de groeiende invloed van smartphones, sociale media en kunstmatige intelligentie (Artificial Intelligence, AI) op jongeren, stellend dat technologie steeds meer bepaalt hoe zij denken en omgaan met de wereld.
Hij uitte zijn bezorgdheid dat veel kinderen overmatig afhankelijk zijn geworden van hun apparaten voor informatie en ontspanning, terwijl ze minder tijd besteden aan het leren over hun eigen geschiedenis en cultuur.
Hij drong er bij ouders op aan om een actievere rol te spelen in het begeleiden van het technologiegebruik van hun kinderen en benadrukte dat cultuuronderwijs gelijke tred moet houden met het digitale tijdperk om verdere uitholling van de identiteit te voorkomen.
Traditionele geneeskunde, maïspudding en cassavebrood
Als onderdeel van de activiteiten van dit jaar werden er workshops gehouden over traditionele geneeskunde, maïspudding en cassavebrood om culturele praktijken te behouden die gekoppeld zijn aan de kennis en veerkracht van Afrikaanse voorouders.
Organisatoren zeiden dat het doorgeven van deze tradities aan jongere generaties helpt om een belangrijk deel van Saba’s erfgoed levend te houden.
