Het aantal arbeidsmigranten op Bonaire is de afgelopen jaren snel gegroeid. Tegelijkertijd groeide ook het aantal onder hen dat wordt uitgebuit. Naar schatting werken ruim 6000 arbeidsmigranten in de bouw, het toerisme en de dienstverlening. Terwijl deze groep essentieel is voor de beroepsbevolking van het eiland, zijn zij ook kwetsbaar.
Advocaat Anthony Nicolaas legt uit dat doordat de arbeidsmigrant vaak geen Nederlands spreekt, en ook onvoldoende bekend is met zijn rechten als werknemer, hij een makkelijk prooi is. Uit angst om hun baan te verliezen, durft deze groep onregelmatigheden op de werkplek niet aan te geven.
“Het is schandalig, hoe sommige werkgevers de buitenlandse werknemer behandelen. Het is goed dat er werknemers zijn die juridische ondersteuning zoeken in gevallen van ontslag. Maar dit is maar de top van de ijsberg,” aldus Nicolaas.
Complex probleem
Het is een complex probleem omdat wanneer een buitenlandse werknemer onrecht meemaakt op het werk, dit ook tot problemen met de Immigratie- en Naturalisatiedienst Caribisch Nederland (IND-CN) kan leiden.
Dit zegt Michiel Bijkerk van de stichting voor de eenheid van immigranten op Bonaire, FUIB (Fundashon Union di Imigrantenan Boneriano). Al stijgt het aantal gevallen van uitbuiting, de stichting staat machteloos. “Wij hopen dat FUIB subsidie krijgt, om ook aan dit probleem voltijds aandacht te schenken met een jurist aan het hoofd. ’t Is complex allemaal,” stelt Bijkerk.
Hersenbloeding en schedelbreuk
Het geval van Luis V. is een voorbeeld van deze gecompliceerde situatie. Nadat zijn werkvergunning was verlopen, bleef hij in dienst van een bouwbedrijf. De slang van een betonpomp verwondde hem ernstig aan zijn hoofd, toen deze lossprong en op hem viel. Hij liep een hersenbloeding en een schedelbreuk op, en kan tot op heden zijn linkerarm niet als voorheen gebruiken. Bovendien krijgt hij regelmatig stuiptrekkingen.
Ondertussen heeft Luis geen inkomen, en zijn werkgever neemt geen verantwoordelijkheid voor het ongeluk. “Ik ben in de steek gelaten. Zonder inkomen zit ik met een schuld van twaalfduizend dollar bij het ziekenhuis,” geeft hij aan.
Werkvergunning als wapen
De meeste arbeidsmigranten zijn afhankelijk van hun werkgever voor hun werkvergunning. Als zij hun baan verliezen, wordt het moeilijk om hun verblijfsvergunning te verlengen. En werkgevers weten dat. Uit angst om alles te verliezen, laten deze werknemers zich situaties en behandelingen die hun rechten schenden, maar welgevallen.
Dit is precies de reden waarom Anjélica P., een Peruaanse werkzaam in een hotel, buitensporig veel uren werkt zonder hierover te klagen bij haar supervisor. “Ik draai al zes weken op rij dubbele diensten. Er zouden niet voldoende werknemers zijn. Maar, wat kan ik doen? Protesteren? Mijn contract verloopt over vier maanden,” schetst zij de situatie.
In de praktijk bemerkt Nicolaas dat de werkgevers vage contracten geven aan de arbeidsmigranten, die deze zonder meer ondertekenen. “Meestal spreekt zo’n werknemer Spaans of een andere taal en begrijpt hij het Nederlands niet. De contracten zijn in het Nederlands en ook nog vaag. Dit laat ruimte voor diverse interpretaties – altijd in het voordeel van de werkgever.”
Bijna altijd leidt dit soort contracten tot onrechtmatige ontslagen.
Ongeluk met ontslag
Dit overkwam vrachtwagenchauffeur Eduar M. A. uit Colombia. Een ongeluk met de vrachtwagen leverde onkosten voor de werkgever op, die hem ontslag op staande voet gaf, zijn loon inhield, en de betaling van overwerk en vakantiedagen niet deed. De zaak belandde voor het gerecht, waarbij de rechter in het vonnis stelde dat de werkgever onrechtmatig had gehandeld.
Diana G. V., ook uit Colombia, deed eveneens een gang naar de rechter. Deze tandartsassistente kwam naar Bonaire met de hoop op een betere toekomst. Echter, haar ervaring was ver van ideaal. Niet alleen werd zij zonder juridische basis ontslagen: zij werd ook mishandeld op het werk. Zij spande een rechtszaak aan tegen haar werkgever, en de rechter oordeelde in haar voordeel. “Ik hoop dat deze uitspraak als een bewijs dient dat arbeidsmigranten rechten hebben en niet machteloos staan,” verklaart Diana.
Vakbondstaak
Opmerkelijk is dat terwijl arbeidsmigranten kwetsbaar zijn, juist deze groep geen lid wordt van vakbonden. Voor Bijkerk ligt hier een belangrijke taak weggelegd voor vakbonden om wantoestanden rond buitenlandse werknemers aan te pakken op de arbeidsmarkt.
“De vakbonden moeten inzien dat hulp aan de arbeidsmigranten meteen ook voordelen oplevert voor hun Bonairiaanse leden. We willen juist over dit onderwerp in gesprek gaan met de vakbonden,” geeft Bijkerk aan.
Nicolaas deelt deze mening en vindt dat de vakbonden niet voldoende moeite doen om arbeidsmigranten aan te trekken.
Pogingen
De Bonaireaanse vakbondsunie USIBO (Union Sindikal Boneriano) erkent dat verschillende bedrijven zich op het gebied van werkgelegenheid schuldig maken aan misbruik en uitbuiting van arbeidsmigranten. Daarom deed de unie meerdere pogingen om deze groep syndicaal te organiseren. Totnogtoe is geen grote groep arbeidsmigranten bereikt.
“Wij hebben bij verschillende gelegenheden migranten persoonlijk benaderd – vooral latino’s en Haïtianen – met de uitnodiging om lid te worden van een vakbond. Dat lukt mondjesmaat, maar niet massaal,” vertelt woordvoerder Norwin Willem van de USIBO.
Hij verzekert dat verdere pogingen zullen worden gedaan. “Het vakbondswezen zal zeker moeite blijven doen om een overgrote meerderheid van de werkbevolking te organiseren – inclusief de arbeidsmigranten die hun land verlaten om een bijdrage te komen leveren aan de ontwikkeling van ons eiland. Ze verdienen een gelijke behandeling, en ook de mogelijkheid om te groeien op basis van de economische oogst waar zij samen met hun eilandelijke collega’s voor zorgen.”
