Ouders op Bonaire kunnen nog steeds geen gebruik maken van vaderschapsverlof en zwangerschapsverlof voor ondernemende moeders, terwijl de wet voor het uitbreiden van deze verlofregelingen al in januari 2025 in de Nederlandse Tweede Kamer werd aangenomen. “Ouders op Bonaire dragen dezelfde verantwoordelijkheid als ouders in Europees Nederland, maar hebben veel minder verlof en ondersteuning. Dat voelt zo oneerlijk,” zegt Natani Sedney, moeder van een tweejarige zoon. In Europees Nederland hebben partners recht op een volledig doorbetaalde werkweek plus aanvullend geboorteverlof, terwijl vaders op Bonaire slechts twee dagen krijgen, afhankelijk van de goodwill van de werkgever.
Ook zelfstandig ondernemende moeders krijgen in Europees Nederland steun via de Zelfstandig en Zwanger-regeling (ZEZ), terwijl deze op Bonaire ontbreekt. Ouderschapsverlof bestaat op het eiland ook niet, terwijl ouders in Europees Nederland in het eerste levensjaar van hun kind in negen weken gedeeltelijk betaald verlof kunnen opnemen. Gezinnen en aanstaande gezinnen vertellen opnieuw over de onzekerheid en het noodgedwongen improviseren dat dit met zich meebrengt.
‘Ze heeft mij nog zo nodig’
“Ik vond het afscheid heel moeilijk en het voelde veel te vroeg,” vertelt Talisha Foort over haar dochtertje, die pas drie maanden oud was toen ze alweer naar de opvang moest. “Ze is nog zo klein. Ze heeft mij echt nog nodig, heb ik het gevoel.”
De eerste opvangdag verliep moeizaam. “Het drinken van flesjes ging niet goed. Alles is natuurlijk nieuw: een vreemde omgeving, een onbekend gezicht. Ik voelde me schuldig. Ze moeten zo jong gewoon bij mama kunnen zijn.” Foort ziet hoe vriendinnen in Europees Nederland het anders kunnen aanpakken. “Zij bevielen rond dezelfde tijd, maar konden wél ouderschapsverlof opnemen. Het voelt zo oneerlijk dat wij dat hier niet kunnen,” verzucht ze.
Als ouderschapsverlof mogelijk was geweest, had ze haar werk het liefst geleidelijk opgebouwd. “Bijvoorbeeld twee middagen werken en de rest thuis zijn. Zo houd je iets voor jezelf, maar ben je toch zoveel mogelijk bij je baby.”
‘Het is zwaar om dit vol te houden’
Ook het combineren van werken en borstvoeding vraagt veel van haar. “Het is lastig om kolfmomenten in te plannen, want ik werk met kinderen, dus het werk houdt nooit echt op. Ik wil echt niet stoppen met borstvoeding, maar zo is het zwaar. Je bent constant aan het rekenen en plannen.”
Ook Sacha Kooiman worstelde met de combinatie van werk en het geven van borstvoeding na de geboorte van haar zoontjes. De jongste is nu negen maanden. “Ik gaf beide kinderen borstvoeding, maar toen ik weer moest gaan werken, ben ik ermee gestopt. Ik werk als verpleegkundige en dat was te pittig om te combineren met de kolftijd die je krijgt. Dat vond ik heel jammer.” Ze vraagt zich af hoe anders het zou zijn geweest met ouderschapsverlof. “Dan had ik minder kunnen werken. Ik heb wel goed kunnen herstellen, maar te kort genoten van de kleintjes. Terwijl Bonaire toch een bijzondere gemeente is van Nederland.”
‘Hoe had ik dit gedaan zonder mijn moeder?’
Ook Natani Sedney herinnert zich de periode na de bevalling als intens en onzeker. Haar zoontje is inmiddels twee, maar de zoektocht naar opvang en het beperkte verlof staan haar nog helder bij. “Ik had mijn zoon al tijdens mijn zwangerschap bij meer crèches ingeschreven, maar overal was het vol.” Uiteindelijk sprong haar moeder bij. “Dankzij haar kon ik deeltijd werken. Maar soms denk ik: hoe had ik dit gedaan zonder haar?”
Als alleenstaande moeder was de financiële druk groot. “Ik ben bij mijn ouders gaan wonen om het rond te krijgen. Af en toe moest ik een babysitter betalen en dat was best zwaar voor mijn budget.” Door het korte verlof voelde ze weinig ruimte om te herstellen en wennen aan de nieuwe situatie. “Ik merkte dat ik vaak in mijn hoofd bezig was met zorgen. Ik had graag meer tijd gehad voor rust en om langzaam weer op te bouwen.” Nu ervaart Sedney meer stabiliteit. “Ik heb mijn ritme gevonden en voel me zekerder als moeder én werkende vrouw.” Maar haar ervaring laat zien hoe bepalend die eerste periode is. “Met iets meer steun aan het begin had die balans voor mij – en voor veel ouders – eerder kunnen komen.”
Blijven doorwerken om het financieel rond te krijgen
Ook voor zelfstandig ondernemende moeders zijn de gevolgen groot. Kelly Mettes is 35 weken zwanger en werkt als zelfstandig fysiotherapeut op Bonaire. “Ik hield er al rekening mee dat er weinig financiële ondersteuning zou zijn,” vertelt Mettes. In Europees Nederland zou zij gebruik kunnen maken van de ZEZ-regeling, maar op Bonaire krijgt Mettes helemaal niets. Mettes probeert zo lang mogelijk door te werken, al vergt dat steeds meer van haar. “Fysiotherapie is fysiek zwaar en na een werkdag ben ik echt uitgeput. Maar ik probeer door te gaan om financieel rond te komen.” Een volledige pauze na de bevalling is vaak geen optie voor ondernemende moeders. “Mijn behandelingen worden deels overgenomen, maar de administratie blijft bij mij liggen.”
Om het inkomensverlies op te vangen, spaart ze extra, maar straks is ze grotendeels afhankelijk van het salaris van haar partner. “Concreet betekent dat dat hij veel zal moeten doorwerken.” Hoewel haar ouders tijdens de kraamtijd kunnen helpen, vindt ze het wrang dat haar partner na de geboorte niet langer dan twee dagen vrij kan nemen. “Met betere regelingen hadden we als gezin een gezamenlijke start kunnen maken.”
‘Je moet alles ver vooruit plannen’
Bente Kempen is onlangs bevallen van haar tweede zoontje. De beperkte verlofregelingen dwongen haar al weken voor de bevalling tot strakke planning. “We hebben heel bewust gekeken wat en wie we nodig zouden hebben in die eerste periode, en wat we van tevoren konden regelen,” vertelt ze. Haar man heeft al zijn vakantiedagen opgespaard om na de geboorte vier weken vrij te kunnen nemen. “Dat betekent wel dat we komend jaar waarschijnlijk niet naar familie en vrienden in Nederland kunnen,” zegt Kempen.
Of ze met de huidige regelingen voldoende tijd krijgt om te herstellen en wennen aan de nieuwe gezinssituatie betwijfelt Kempen. De herinnering aan haar eerste kraamtijd is nog vers. “Die verlofperiode voelde krap. Het herstel nam veel tijd in beslag.” Het terugkeren naar werk was extra stressvol toen haar zoon de fles weigerde. “Gelukkig waren mijn werkgever en de kinderopvang flexibel. In plaats van te kolven op het werk reed ik naar de opvang om daar borstvoeding te geven. Het voortdurende schakelen tussen werkmodus en mamamodus vond ik echt uitputtend.”
Ook het vinden van een plek om te kolven bleek op het eiland vaak lastig. “Op werk was het goed geregeld, maar bij afspraken buiten de deur moest ik op de meest onhandige plekken kolven, soms zelfs werkactiviteiten afzeggen omdat er geen hygiënische plek beschikbaar was.”
‘Het voelde onnatuurlijk om haar meteen vijf dagen per week te missen’
Sanne Davidsson, moeder van een dochter van twee, vond de periode na haar verlof zwaar. Ze gaf volledig borstvoeding en merkte hoe moeilijk het combineren met werken was. “Het voelde als een strijd om te beginnen met werken. Door stress liep mijn melkproductie ook terug. Ik moest veel vaker kolven.”
Kinderopvang was pas beschikbaar toen haar dochter anderhalf was. “Voor die tijd moest ik oppas regelen om te werken. Soms lukte dat niet en zat ik met haar in vergaderingen, omdat ik geen andere optie had. Je zit dan echt in survivalmodus.”
Haar dochter zo jong al vijf dagen onderbrengen bij een oppas, voelde voor Davidsson onnatuurlijk en zwaar. “Je bent één met je kindje. Pas rond negen maanden beginnen kinderen te begrijpen dat mama en zij twee aparte personen zijn. Mijn dochter sliep minder, dronk nog niet goed uit de fles en had geen tijd om geleidelijk te wennen.”
Nog altijd geen startdatum
Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), een unit van Rijksdienst Caribisch Nederland, laat weten dat de wet weliswaar is goedgekeurd, maar dat nog niet vaststaat wanneer ouders op Bonaire er gebruik van kunnen maken. Volgens SZW is extra tijd nodig omdat het nieuwe verlofstelsel stapsgewijs wordt ingevoerd, doordat er veel nieuwe regelingen tegelijk komen. “Er is voor gekozen om te beginnen met kortdurend zorgverlof en calamiteitenverlof in januari. Zo krijgen werkgevers de tijd om geleidelijk te wennen. Het heeft een grote impact op het bedrijfsleven”, aldus SZW.
Ook de technische voorbereidingen voor geboorteverlof en de regeling voor zwangere zelfstandigen lopen nog. Voor zelfstandig ondernemende vrouwen komt er wel een overgangsregeling, zodat vrouwen die in het jaar voor de start van de regeling zwanger waren of bevallen zijn de mogelijkheid hebben om een uitkering aan te vragen. Op dit moment wordt het invoeren van ouderschapsverlof zoals in Europees Nederland niet onderzocht. SZW zegt dat eerst de verlofsoorten worden ingevoerd die bij het opstellen van de nieuwe wet het belangrijkst werden gevonden, en daar zat ouderschapsverlof niet bij.
‘Waarom duurt dit zo lang?’
De onzekerheid frustreert moeders. Talisha Foortman: “Waarom moet dit zo lang duren? Dit voelt niet eerlijk.” Sanne Davidsson is het daarmee eens: “Terwijl we wachten, worden kinderen vanaf drie maanden al gescheiden van ouders. En ouders raken overbelast door werk en het ouderschap. Het gaat ten koste van de kinderen en ouders, die nu een minder fijne start hebben.”
“Met een beetje extra steun kunnen gezinnen hier niet alleen overleven, maar echt groeien,” zegt ook Natani Sedney. “En uiteindelijk profiteren de kinderen daarvan – en daarmee de toekomst van het eiland.”
