Eric van der Burg (VVD) is in het kabinet-Jetten de nieuwe staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In de afgelopen tien jaar komt hij na: Raymond Knops (CDA, 2017-2022), Alexandra van Huffelen (D66, 2022-2024), Zsolt Szabó (PVV, 2024-2025) en Eddie van Marum (BBB, 2025-2026). Om de nieuwe staatssecretaris te helpen, heeft het Caribisch Netwerk de belangrijkste punten op een rij gezet voor in ieder geval twee landen van het koninkrijk (Curaçao en Aruba) en twee bijzondere gemeenten (Bonaire en Saba). Daarmee kan Van der Burg direct aan de slag.
Bij zijn aantreden gaf Van der Burg al aan: “Bonaire, Sint Eustatius, Saba, Curaçao, Aruba en Sint Maarten maken ons koninkrijk, met alles wat zij bieden, zoveel meer dan een klein land aan de Noordzee. Samen werken we aan een fijne samenleving en sterke economie, aan beide kanten van de oceaan. (..) Ik kijk ernaar uit om samen aan de slag te gaan.” Sinds de opheffing van de Nederlandse Antillen op 10/10/10 en de introductie van de nieuwe staatkundige relaties, is gebleken dat de samenwerking met de bijzondere Caribische gemeenten gedetailleerder is geworden dan met de Caribische landen van het koninkrijk. Met andere woorden: met de BES-eilanden wordt intensiever samengewerkt.
Curaçao
Op Curaçao heeft de regering Pisas-II op 19 februari van dit jaar haar regeerprogramma gepresenteerd, dat is zo’n acht maanden nadat de regering zitting nam. Het regeerprogramma heeft de naam ‘Beleidskeuzes voor een veerkrachtig, stabiel en volwaardig Curaçao’. De regering wil investeren in onderwijs, de vicieuze cirkel van armoede en ongelijkheid doorbreken en de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt verbeteren. Het is geen nieuw onderwerp, problemen binnen het onderwijssysteem is al lang een ‘hot topic’. Achtereenvolgende ministers en staatssecretarissen uit Nederland hebben aangegeven hieraan mee te willen werken. Met geen indrukwekkend resultaat, tot frustratie van veel docenten en ouders op het eiland. Als Van der Burg één onderwerp zou oppakken waarmee hij Curaçao kan helpen, zou onderwijs een goede keuze zijn. Denk aan: internet en airco’s op alle scholen, veiligheid, toegang tot goed onderwijs voor iedereen en voldoende, gemotiveerde docenten.
Het gaat goed met de economie van Curaçao, dat gaf ook de nieuwe voorzitter van het College Financieel Toezicht, Hans Hoogervorst (VVD), afgelopen week aan. Maar de groei van het toerisme, heeft ook nadelen. Het is een markt die snel kan veranderen. Curaçao zegt al lange tijd de economische groei uit te willen breiden (‘diversificeren’) en duurzamer te willen maken. Ook dat is een mooi onderwerp voor Van der Burg om op te pakken.
Verder vormen het zorgstelsel en het milieu een speerpunt. De regering wil investeren in toegankelijkere en betaalbare zorg, terwijl tegelijkertijd meer aandacht uit moet gaan naar natuurbeheer, voedselzekerheid en duurzame ontwikkeling. Ook armoede en sociale ongelijkheid blijven volgens het kabinet een hardnekkig probleem. De vorige staatssecretaris, Van Marum, hechtte veel belang aan ontwikkeling van de landbouwsector, Szabó wilde vooral dat op Curaçao meer bedrijven gaan bloeien. Van der Burg is nu nog in de aftastende fase en kan dit lijstje van het Caribisch Netwerk wellicht gebruiken. Waar de regering in ieder geval niet op zit te wachten is te grote bemoeienis van Nederland in de internationale gokindustrie van Curaçao.
Aruba
Voor Aruba is het voor staatssecretaris Van der Burg van belang zich te verdiepen in het dossier rond de Rijkswet Houdbare Overheidsfinanciën Aruba (HOFA). Deze voorgenomen consensusrijkswet hangt samen met de leningen die Aruba tijdens de Coronapandemie bij Nederland aanging en de voorwaarden waaronder die schulden kunnen worden geherfinancierd. Uit recente cijfers blijkt dat Aruba in 2023, 2024 en 2025 staatsleningen heeft uitgegeven tegen rentes die hoger liggen dan in de periode 2020–2021. De percentages lagen de afgelopen jaren grotendeels boven de vijf procent, wat de jaarlijkse rentelasten op de begroting verhoogt. Tegen die achtergrond lopen al geruime tijd gesprekken over de HOFA en over de rentevoorwaarden voor herfinanciering. Zolang daar geen definitieve afspraken over zijn gemaakt, blijft Aruba voor nieuwe financiering aangewezen op de kapitaalmarkt tegen de huidige renteniveaus.
Verder is belangrijk dat hij zich opnieuw verdiept in de geopolitieke en migratiedynamiek in de regio. Hoewel hij eerder als staatssecretaris van Justitie en Veiligheid betrokken was bij migratie- en grensvraagstukken in het Caribisch deel van het koninkrijk, is de regionale context voortdurend in beweging. De recente ontwikkelingen rond Venezuela benadrukken dat: begin januari werd gezegd dat Aruba en Curaçao niet worden ingezet voor militaire acties richting Venezuela, maar de onrust had wel directe gevolgen voor luchtverkeer en veiligheidsafstemming binnen het koninkrijk. Daarbij ontstonden ook vragen over de timing en duidelijkheid van de communicatie richting de eilanden en de bevolking.
Ontwikkelingen in de regio werken daarmee rechtstreeks door in het migratiebeleid, de veiligheidscoördinatie en de overheidsfinanciën van Aruba.
Bonaire
Bonaire staat voor een aantal urgente en structurele uitdagingen die directe aandacht vragen van de staatssecretaris Eric van den Brug. Hieronder volgen de belangrijkste onderwerpen die prioriteit verdienen.
- Afvalverwerking en Landfill
Afvalverwerking is één van de grootste milieutechnische en bestuurlijke uitdagingen op Bonaire. Een belangrijk probleem is de beperkte capaciteit voor afvalverwerking. Een groot deel van het afval belandt nog steeds op de stortplaats, wat risico’s met zich meebrengt voor bodem, luchtkwaliteit en volksgezondheid. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) noemde de situatie ‘uitzonderlijk’ en zorgwekkend.
- Woningnood en ruimtelijke ordening
Het tekort aan betaalbare woningen raakt steeds meer gezinnen. Tegelijk staat de ruimtelijke ordening onder druk door toeristische ontwikkeling. De staatssecretaris moet sturen op een evenwichtige woningbouw, dus ook goedkopere woningen, bescherming van lokale woonbelangen en een duidelijke langetermijnvisie op grondbeleid.
- Natuur, milieu en infrastructuur
Veel wegen op Bonaire verkeren in slechte staat. Gaten in het asfalt, ongelijk wegdek en ontbrekende belijning zorgen voor gevaarlijke situaties. Voor Bonaire is het cruciaal dat infrastructuur en wegen structureel worden aangepakt, met een duidelijke visie en langdurige inzet. Bonaire heeft een kwetsbare natuur die bescherming vraagt. Bonaire wordt ook onvoldoende beschermd tegen gevolgen van klimaatverandering. In een rechtszaak van Greenpeace Nederland en een aantal inwoners van Bonaire stelt de rechter dat Nederlands klimaatbeleid tekortschiet. De rechter oordeelt dat de Staat de eigen inwoners discrimineert.
- Bestaanszekerheid en armoede
Eén van de meest dringende problemen op Bonaire zijn de hoge kosten van levensonderhoud in verhouding tot de inkomens. Veel inwoners hebben moeite om rond te komen. De hoge kosten van levensonderhoud aanpakken moet een prioriteit zijn.
- Enorme groei bevolking
De bevolking is sterk toegenomen, het toerisme blijft stijgen en steeds meer bedrijven en investeerders weten het eiland te vinden. Deze groei brengt kansen met zich mee, maar legt tegelijkertijd grote druk op de samenleving. Eén van de meest voelbare gevolgen van de groei is de woningnood. Betaalbare woningen zijn schaars en huur- en koopprijzen blijven stijgen. Ook zorginstellingen en scholen ervaren de gevolgen van de groei. Er is een tekort aan personeel en wachttijden lopen op. De voorzieningen groeien niet mee met het aantal inwoners, wat leidt tot frustratie en ongelijkheid.
Wat is voor Bonaire momenteel het belangrijkst in de relatie met Nederland?
De verhoudingen tussen Bonaire en Nederland staan al jaren onder spanning door het WolBes/FinBES- traject. Een belangrijk knelpunt binnen de WolBES (Wet openbare lichamen BES) is de beperkte autonomie van Bonaire. Er is een lokale overheid, maar de lokale bestuurders ervaren dat de beslissingsruimte klein is. Zowel WolBES als FinBES (Wet financiën openbare lichamen BES) leggen zware verantwoordings- en rapportageverplichtingen op aan het eilandbestuur. Binnen Bonaire klinkt steeds vaker de roep om herziening of modernisering van WolBES en FinBES; twee Nederlandse wetten die sinds 10-10-2010 de inrichting en financiën van de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba regelen.
Niet om het toezicht af te schaffen, maar om te komen tot een evenwichtige verhouding waarin vertrouwen, gelijkwaardigheid en realistische financiële ruimte centraal staan. Hoe gaat de nieuwe staatssecretaris dit aanpakken?
SABA
Kosten van levensonderhoud
Begin 2026 blijven de kosten van levensonderhoud op Saba een grote uitdaging. De aanhoudende inflatie, de sterke afhankelijkheid van import en de stijgende prijzen voor energie en boodschappen drijven de kosten steeds verder op.
Hoewel de Nederlandse overheid het minimumloon en de uitkeringen heeft verhoogd, blijft Saba één van de duurste plekken in Caribisch Nederland. De hoge prijzen worden vooral veroorzaakt door dure transportkosten en weinig concurrentie op de markt. Belastingen spelen een kleinere, maar nog steeds merkbare rol. Al deze factoren samen zorgen voor flinke financiële druk op de inwoners en maken het lastig om economisch zelfredzaam te blijven.
Verbindingen
Een vlucht tussen Saba en Sint Maarten kost al snel meer dan $400. Voor een reisje van slechts twaalf minuten is dat een enorme last voor zowel inwoners als ondernemers.
Hoewel dit probleem inmiddels bekend is in Den Haag en politieke aandacht krijgt, lijkt er weinig haast te worden gemaakt met een oplossing. Dit is pijnlijk, omdat deze vluchten noodzakelijk zijn voor medische afspraken buiten het eiland, onderwijs en werk. Bovendien schrikken de bizarre ticketprijzen toeristen af, wat slecht is voor hotels, restaurants en andere lokale zaken die van toerisme moeten leven.
De verwachting is dat het parlement er de komende maanden meer aandacht aan zal besteden. De Commissie voor Koninkrijksrelaties brengt binnenkort een bezoek aan Saba, waarbij de stijgende kosten van vliegen zeker op de agenda staan.
Huisvesting
Saba kampt met een wooncrisis die inmiddels ook de aandacht heeft van het College voor de Rechten van de Mens. De belangrijkste knelpunten zijn:
Weinig aanbod, veel vraag: Er zijn nauwelijks sociale of betaalbare huurwoningen. Een groot deel van de beschikbare huizen wordt verhuurd tegen hoge prijzen aan de ongeveer 450 studenten en medewerkers van de Saba University School of Medicine.
Hoge lasten: Door de hoge huren zijn veel inwoners aangewezen op oudere woningen van slechtere kwaliteit, die vaak alsnog hoge maandlasten met zich meebrengen.
Geen huursubsidie: In tegenstelling tot Bonaire heeft Saba momenteel geen huursubsidie voor mensen die in de particuliere sector huren.
Bouwkosten: Een eigen huis bouwen of kopen is voor de meeste mensen onhaalbaar door de dure grond, de hoge bouwkosten en de rentestanden.
- Ruimtegebrek: Omdat Saba klein en heuvelachtig is, is er simpelweg weinig bouwgrond. Bovendien moet bij nieuwbouw rekening gehouden worden met de kwetsbare natuur en het cultureel erfgoed, wat uitbreiding nog lastiger maakt.
