Nieuwe machines, miljoenen aan steun en een veranderende rol van Nederland. Selibon probeert na jaren van branden, achterstallig onderhoud en bestuurlijke problemen de afvalverwerking op orde te krijgen. Volgens interim-directeur Edsel Winklaar is het perspectief verbeterd. „Het glas is halfvol.”
Maar de grootste problemen zijn niet opgelost. Lagun moet eind 2028 dicht, een nieuwe locatie is nog niet definitief gekozen, de financiële afhankelijkheid blijft groot en een nieuw tariefsysteem moet vanaf 2027 de rekening beter verdelen. De acute crisis is aangepakt. De structurele oplossing moet nog worden bewezen.
Van crisis naar herstel
Nederland greep eind 2024 in bij Selibon Lagun. Daarna werden vrijwel alle acute maatregelen uitgevoerd. Asbestcontainers, slachtafval en beveiliging werden aangepakt. Schulden werden gesaneerd en Selibon kreeg financiële steun om de bedrijfsvoering draaiende te houden. Ook operationeel wordt geïnvesteerd. Drie pick-ups zijn aangeschaft, tijdelijke vuilniswagens kwamen via Selikor op Curacao en vier nieuwe vuilniswagens zijn aanbesteed. Eind augustus komt vanuit Finland een nieuwe compactor. Die moet afval sterker verdichten, waardoor minder zuurstof tussen het afval blijft en het risico op brand afneemt. Ook wordt een bulldozer verwacht. Het zijn zichtbare verbeteringen. Maar ze lossen het fundamentele probleem niet op: Selibon moet financieel en bestuurlijk duurzaam worden.
Een KPMG-audit, afgerond in april, maakt de financiële omvang duidelijk. Selibon heeft volgens het Openbaar Lichaam Bonaire (OLB) de komende drie jaar meer dan 40 miljoen dollar aan liquiditeit nodig. Voor 2027 worden de operationele kosten geraamd op 11,7 miljoen dollar. Daarvan moet ongeveer 2,3 miljoen uit retributies en leges komen en 2,4 miljoen uit commerciële activiteiten. Voor het resterende bedrag wordt gewerkt aan een nieuwe dienstverleningsovereenkomst met het OLB. De overheid houdt voor 2027 rekening met een bijdrage van maximaal 7 miljoen dollar.
Daarmee ligt de kernvraag open op tafel: hoe lang kan Selibon blijven functioneren met publieke financiering, en wanneer gaat het bedrijf zijn eigen kosten daadwerkelijk dragen? Vanaf 1 januari 2027 moet een nieuw, kostendekkend tariefsysteem gelden. De voorbereiding is begonnen, maar de nieuwe tarieven zijn nog niet definitief vastgesteld. Dat wordt een politiek gevoelig moment. Meer kostendekkende tarieven betekenen immers dat inwoners en bedrijven waarschijnlijk meer voor afvalverwerking moeten betalen.
2028: einde van Lagun
In november 2025 legden Bonaire en Nederland vast dat Selibon Lagun uiterlijk 1 december 2028 moet sluiten. Daarmee kreeg de aanpak een harde deadline. Niet alleen Lagun moet worden verbeterd, er moet ook een alternatief komen. BOPEC viel na onderzoek af. Lagun is technisch sterk, maar maatschappelijk en politiek geen gewenste oplossing. Het Bestuurscollege heeft daarom Santa Clara en Yatu Baku aangewezen voor verder onderzoek. Deloitte en Witteveen+Bos onderzoeken daar technische, financiële, juridische en planologische mogelijkheden.
De deadline van 1 juli 2026 voor duidelijkheid over een alternatief heeft dus geen definitieve locatie opgeleverd. Er zijn twee gebieden geselecteerd voor verder onderzoek. Dat is vooruitgang, maar nog geen nieuwe afvalverwerkingslocatie. En de klok tikt: vanaf de zomer van 2026 resteert nog iets meer dan twee jaar tot de sluitingsdatum van Lagun.
Nederland verandert van rol
Op 19 juni ondertekenden het OLB en het Nederlandse ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een addendum bij de bestuursafspraken uit november 2025. Daarmee bevestigden beide partijen opnieuw hun gezamenlijke inzet voor de aanpak van Selibon Lagun. Ook de Nederlandse ministeries van Infrastructuur en Waterstaat en Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur zijn bij het traject betrokken.
Tegelijkertijd verandert de rol van het Rijk. De Nederlandse staatssecretaris Annet Bertram (CDA, Infrastructuur en Waterstaat) heeft aangekondigd dat de regelgeving voor afvalbeheer wordt aangepast. Het Bestuurscollege wordt daarmee niet langer de bevoegde autoriteit en eindverantwoordelijke voor de afvalverwerkingslocatie.
Dat is meer dan een technische wetswijziging. De bestuurlijke verantwoordelijkheid voor afvalbeheer wordt opnieuw ingericht. De vraag is wat dit in de praktijk betekent: wie grijpt in als de normen opnieuw niet worden gehaald en wie draagt dan de eindverantwoordelijkheid?
Selibon is inmiddels meer dan een dossier over een stortplaats die brand kan vatten. Het gaat over het hele afvalsysteem van Bonaire: inzameling, verwerking, financiering, tarieven, toezicht en de toekomstige locatie. Ook de milieugevolgen krijgen meer aandacht. In samenwerking met het RIVM wordt gewerkt aan milieumonitoring rond Lagun. Daarbij komen meetpunten in de omgeving van bewoners en elders rond de landfill. Volgens het OLB is de bewonersorganisatie Pro Lagun bij het traject betrokken.
Winklaar ziet licht aan het einde van de tunnel. De eerste resultaten geven daar ook aanleiding toe. Er is geïnvesteerd, acute problemen zijn aangepakt en er ligt meer financiële en bestuurlijke aandacht op Selibon dan twee jaar geleden. Maar de echte test komt nog. Er moet een nieuwe locatie worden gekozen. De nieuwe tarieven moeten worden vastgesteld. De financiële afhankelijkheid moet worden teruggedrongen. En Lagun moet vóór december 2028 daadwerkelijk sluiten.
Nederland heeft geholpen de acute crisis te beheersen. Nu ligt de volgende vraag op tafel: kan Bonaire van die crisis een structureel werkend afvalbeheersysteem maken? Het glas mag dan halfvol zijn. De rekening, de locatie en de eindverantwoordelijkheid staan nog niet vast.
