Staat de Bonairiaanse identiteit onder druk?
Bonaire groeit in hoog tempo, steeds meer mensen van buiten vestigen zich op het eiland. De Bonairiaan is inmiddels in de minderheid en andere talen en culturen winnen rap terrein. Het Caribisch Netwerk sprak met bijna twintig Bonairianen over deze ontwikkelingen. Hoe ervaren zij de veranderingen op hun eiland? Zijn ze bang hun cultuur en identiteit te verliezen?
Jackie Bernabela neemt plaats in de tuinstoelen voor het monumentale huis van haar grootvader in de wijk Nikiboko. Ze is een bekend gezicht op het eiland, zeker sinds de Klimaatzaak van Greenpeace, waarbij zij een van de individuele eisers was. Toch stelt ze zich even kort voor. “Ik doe alles wat met kunst te maken heeft. Niet voor het geld, maar uit het hart. Ik schilder, ik schrijf, ik maak theater en ik begeleid andere kunstenaars. Lange tijd runde ik een kunsthuis op het eiland.”
Zodra het gesprek over Bonaire gaat, begint ze te stralen. “Ik hou van Bonaire. Ik hou van zonsondergangen en Bonaire is te gek bij zonsondergang,” zegt ze terwijl ze naar de gekleurde lucht boven zich wijst. Bernabela is geboren op Aruba, maar kwam elke vakantie op Bonaire. Inmiddels woont ze daar, na een tijd in Nederland, alweer bijna dertig jaar. Bovendien: “Bernabela is een echte Bonairiaanse achternaam!” vertelt ze trots.
Integreren
Op de vraag of ze zich zorgen maakt dat de Bonairiaan zijn identiteit verliest, begint ze over de rol die kunst hierbij kan spelen. “Kunst kan je identiteit versterken; kunst maakt je trots,” zegt ze vastberaden. “Rondom 10-10-10 heb ik een expositie samengesteld rondom dit thema. Een goede vriend van mij, kunstenaar Ad Rooymans, schonk mij na afloop een van zijn werken.”
Bernabela staat op en komt niet veel later met een schilderij naar buiten. Links zie je een Nederlandse vrouw, omringd door Caribische dieren; rechts een Caribische vrouw, omringd door Nederlandse dieren. “Het is geen probleem dat hier nieuwe mensen komen, zolang ze maar integreren; de taal en de cultuur leren.”
Het kunstwerk van Ad Rooymans
Volgens Bernabela zijn Bonairianen best enthousiast over het overbrengen van hun cultuur, tradities en taal. “Maar ik denk dat het onderwijs hier ook een grote rol in kan spelen,” benadrukt ze. “Dat het Papiaments eerst komt.” Ook is het belangrijk dat die taal terugkomt in de culturele sector. “Momenteel schrijf ik een boek om het Papiaments te stimuleren,” vertelt ze. “Maar: het boek komt er in vijf talen. Ik ben ervan overtuigd dat je je niet moet afzonderen, maar open moet blijven staan.”
Overgrootmoeders vlecht
Opnieuw staat ze op om iets van binnen te pakken. Dit ligt duidelijk voor het grijpen, ze is meteen weer terug. In haar handen heeft ze een ingelijste zwart-witfoto van haar overgrootmoeder ‘Mamai’ Rosa. “Ze was een Indiaanse – pardon! Een inheemse moet ik nu zeggen.” De vrouw op de foto heeft twee lange vlechten. Ze was getrouwd met een afstammeling van slaven.
Bernabela met het portret van haar overgrootmoeder ‘Mamai’ Rosa
“Mensen roepen vaak,” – Bernabela gooit haar handen demonstratief in de lucht – “Bonaire loopt vol met vreemde mensen! Maar Bonaire moet je niet isoleren. Bonaire is een kloppend hart, iedereen is welkom, mits de een zich niet verheft boven de ander. De vlechten van mijn overgrootoma Rosa kun je zien als symbool: neem de verschillende culturen en maak er een vlecht van. Die moet je niet afknippen! Heb respect voor elkaar. Samen zijn we de vlecht van mijn overgrootmoeder.”
Positieve verandering
Op haar leeftijd staat ze nog altijd erg open voor verandering. “Niet iedereen vindt het goed dat er zoveel gebouwd wordt op het eiland, maar ik verwelkom de groei van de economie. Dit geeft meer mogelijkheden voor onze jongeren. Dat ze niet alleen kunnen zwemmen en barbecueën, maar dat er meer te doen is,” licht ze toe.
“En deze veranderingen zijn weer goed voor het toerisme: je moet als eiland met de tijd meegaan.” Hierbij geldt wel als voorwaarde dat de lokale cultuur beschermd en bevorderd wordt. “Cultureel erfgoed is de ziel van het eiland.”
Kunstwerk van Bernabela zelf over de verschillende culturen op Bonaire
Hetzelfde geldt ook voor de muziek, vindt Bernabela. “Het is belangrijk dat de lokale muziek levend wordt gehouden, maar het mag best veranderen. Ik vind het positief als de jeugd er een nieuwe draai aan geeft, dat gebeurt tegenwoordig steeds meer. In een tijd dat er meer invloed van buitenaf is, ook door sociale media, houden ze juist sterker vast aan hun eigen cultuur. Daarom ben ik niet bang dat onze cultuur verloren gaat.”
Deze publicatie is tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten (www.fondsbjp.nl)
