Schrijver Julien Ignacio had in zijn jeugd nooit interesse in boeken. Toch weet hij in zijn studententijd opeens: ik word schrijver. Dat maakt hij waar, en nu is hij op Aruba om literatuur toegankelijk te maken voor jongeren op het eiland.
“Lezen voor mijn plezier? Als tiener had ik interesse in brommer rijden, bier drinken, vriendinnetjes,” vertelt de Arubaans-Nederlandse schrijver Julien Ignacio (57). De afgelopen weken gaf hij gastlessen aan Colegio Arubano en hij begrijpt de scholieren maar al te goed. Toch hoopt hij hen enthousiast te maken voor literatuur. Ignacio vertaalde zijn verhaal ‘Radio Gaga’, dat zich op Aruba afspeelt, naar het Papiamento. “Op school lezen ze over sneeuw of de bodemgesteldheid in Nederland. ‘Radio Gaga’ is een verhaal waarin Arubaanse leerlingen zich kunnen herkennen. Dat is vrij uniek,” aldus Ignacio, “want er zijn maar weinig literaire teksten in het Papiamento en nog minder die zich op Aruba afspelen.”
Bij Ignacio ontstaat de interesse in lezen als hij de ‘Odyssee’ van Homerus ziet liggen in zijn studentenflat in de Amsterdamse Bijlmer. “Ik werd er helemaal door gegrepen. Terwijl ik geen flauw idee had dat het om een verhaal van een legendarische Griekse dichter ging. Het had voor mij net zo goed Suske en Wiske kunnen zijn!” Schrijven zit niet in de familie en hij groeit niet op met boeken, maar op dat moment besluit hij: ik word schrijver.
‘Ma Mercedes’
Ignacio legt een lange weg af, zo omschrijft hij het zelf, maar na verschillende afgewezen manuscripten breekt hij in 2018 door met het vader-zoonverhaal ‘Kus’. Zijn laatste boek, ‘Goudjakhals’ (2023), wint verschillende literaire prijzen. ‘Goudjakhals’ is een boek vol migrantenverhalen, waarvan het laatste, ‘Radio Gaga’, zich afspeelt op Aruba. Het is een fictief verhaal over ‘Ma Mercedes’, geïnspireerd op zijn eigen oma.
Het boek Radio Gaga: een Arubaans Verhaal
Ignacio groeit als kind van een Arubaanse vader en Nederlandse moeder op in Nederland, zonder Papiamento te leren. Als hij in de dertig is, besluit hij een tijdje op Aruba te gaan wonen, om de taal, cultuur en familie beter te leren kennen. Deze periode, waarin hij bij zijn oma logeert, vormt de basis voor het verhaal ‘Radio Gaga’. “Mijn oma was een fantastische vrouw,” vertelt Ignacio. Acht jaar geleden overleed ze. Dit boek is een eerbetoon aan haar.
“Ma Mercedes woont in Zeedijk, mijn eigen oma woonde in Dakota. Ma Mercedes heeft een rumwinkel, mijn oma verkocht pastechi’s (een lokale snack). Allebei missen ze hun zoon, die in Nederland is gaan studeren,” vertelt Ignacio. Zijn vader was de oudste van zestien kinderen en vertrok als eerste naar Nederland. “Hij vertelde me dat oma steeds vroeg wanneer hij weer terugkwam.” In het boek heeft Ma Mercedes altijd een draagbare radio bij zich, om zo in verbinding te blijven met Nederland. Vandaar de titel van het verhaal, dat zich afspeelt aan de vooravond van de status aparte op Aruba.
“Het verhaal van Ma Mercedes is ook het verhaal van de strijd van onze voorouders om vooruit te komen op ons kleine eiland, met al zijn beperkingen en uitdagingen, maar altijd met een grote liefde voor ons land,” schrijft Shamila Croes in het voorwoord van de Papiamentstalige uitgave. “Met dit verhaal vertelt Ignacio het verhaal van elke Arubaan, want hoe klein ons eiland ook is, of hoe ver je er ook vandaan woont, het blijft je centrum, het enige referentiepunt voor je ziel en je hart.”
Orale cultuur
Volgens Ignacio is vertalen alleen niet genoeg om het verhaal écht naar Aruba te brengen. “Het onderwijs op Aruba is in het Nederlands, terwijl de meeste Arubanen thuis geen Nederlands spreken. Dan kun je een boek vertalen, maar de vraag is of je leerlingen dan wél bereikt. De cultuur op de eilanden is immers een orale cultuur.” Omdat hij graag een breed publiek wil bereiken, ontwikkelt Ignacio samen met zijn partner Hanneke Vroegindeweij een lesprogramma voor middelbare scholen met de vertaling van ‘Radio Gaga’ als uitgangspunt.
Naast gastlessen krijgen de leerlingen van Colegio Arubano, die het pilotproject volgen, een rondleiding door Rancho, de oudste visserswijk in Oranjestad, en interviewen ze hun eigen grootouders, om zo meer over hun geschiedenis en cultuur te leren. Ook krijgen twaalf leerlingen, dankzij een samenwerking met de Biblioteca Nacional Aruba, de kans om mee te werken aan het audioboek van ‘Radio Gaga’. Twee jongens en tien meisjes hebben het verhaal ingesproken. “In het Papiamento, maar met daarin hun migratieachtergrond soms goed hoorbaar,” vertelt Ignacio.
Leerlingen van Colegio Arubano ontvingen een certificaat voor het inspreken van het audioboek
Volgens Ignacio is het audioboek het eerste dat overal ter wereld in het Papiamento toegankelijk is. Het is gratis te beluisteren via de website coleccion.aw (Arubaans Nationaal Archief) en de websites van alle bibliotheken op de ABC-SSS-eilanden en in Nederland. Het fysieke boek is gratis verspreid op Aruba en ook beschikbaar bij de Biblioteca Nacional Aruba. Shamila Croes: “Dit literaire juweel is een verrijking voor de Arubaanse, Caribische en Nederlandse literatuur, nu in de taal van ons hart: het Papiamento.”
