Aruba viert 40 jaar status aparte (6 en laatste)
De viering van 40 jaar status aparte van Aruba en 50 jaar Arubaanse vlag en volkslied roept bij veel Arubanen gevoelens van trots en feest op. Maar voor voormalig premier Nelson Oduber (79, MEP) brengen deze momenten ook gemengde emoties met zich mee. Naast mooie herinneringen is er volgens hem ook teleurstelling en pijn. Dulce Koopman interviewde de afgelopen dagen verschillende belangrijke betrokkenen over veertig jaar status aparte
Oduber was jarenlang één van de belangrijkste figuren achter de totstandkoming van de status aparte en werd gezien als de rechterhand van de inmiddels overleden Betico Croes, de geestelijke vader van de Arubaanse autonomie. In verschillende interviews heeft Oduber laten merken dat hij vindt dat er te weinig erkenning bestaat voor de mensen die dag en nacht hebben gewerkt om Aruba een zelfstandig land binnen het koninkrijk te laten worden.
Een lange politieke loopbaan
Oduber was één van de langstzittende premiers in de geschiedenis van Aruba. Hij bekleedde het ambt in twee perioden: eerst van 1989 tot 1994 en later opnieuw van 2001 tot 2009. In totaal stond hij ongeveer 13 jaar aan het hoofd van de regering, allemaal namens de partij Movimiento Electoral di Pueblo (MEP).
Hij was daarmee de minister-president die het langst voor dezelfde partij regeerde. Volgens Oduber was één van zijn grootste prestaties dat de MEP erin slaagde een sterke en stabiele partij te blijven, zelfs na moeilijke momenten.
De dood van Croes en de toekomst van de MEP
Toen Croes overleed, voorspelden velen het einde van de MEP. De krant Amigoe schreef destijds zelfs: ‘Betico dood, MEP dood’. Oduber herinnert zich dat moment nog goed. Croes lag een jaar in coma voordat hij overleed en in die periode kon Oduber hem niet officieel opvolgen, omdat Croes volgens de wet nog steeds zijn zetel had. Pas op 8 maart 1988 werd Oduber tijdens een partijcongres officieel gekozen tot leider van de MEP.
Veel mensen twijfelden of de partij zonder Croes kon overleven. Toch wist Oduber bij de verkiezingen van 1989, zijn eerste verkiezing als partijleider, een meerderheid te behalen. Slechts 24 stemmen ontbraken voor een elfde zetel. Voor Oduber voelde dat als een grote eer. Hij benadrukt dat hij nooit heeft geprobeerd Croes te kopiëren. “Iedere politicus heeft zijn eigen stijl,” zegt hij. “Ik was een andere leider dan Betico.”
Van Santa Cruz naar het leiderschap
Oduber groeide op in Santa Cruz, in een groot gezin met 13 kinderen. Zijn vader werkte bij de raffinaderij Lago. Hij beschouwt het als een persoonlijke prestatie dat hij de MEP 25 jaar lang wist te leiden en dat de partij haar sterke basis, vooral in Santa Cruz, wist te behouden.
Bij verkiezingen behaalde Oduber bovendien een opmerkelijk persoonlijk record. In het stemdistrict waar hij geboren en getogen is, Kadushi Largo, kreeg hij bijna 400 stemmen, ongeveer driekwart van alle stemmen in dat district.
Eén van de grootste politieke successen van Oduber kwam in 2001, toen de MEP 12 zetels behaalde. Dat was destijds een historisch record in de Arubaanse politiek, omdat regeringen meestal uit coalities van meer partijen bestonden.
In die periode kon de MEP zelfs alleen regeren. Volgens Oduber was dat een belangrijk moment in zijn carrière, omdat hij vond dat grote partijen niet afhankelijk moesten zijn van kleine partijen die met weinig zetels toch veel invloed konden uitoefenen.
De vervroegde verkiezingen van 1985: Tegenslag voor Croes en MEP
Een belangrijke en moeilijke episode in de geschiedenis van Aruba waren de vervroegde verkiezingen van 22 november 1985. Croes wilde dat de eerste regering na de invoering van de status aparte op 1 januari 1986 een regering zou zijn die rechtstreeks door het volk was gekozen. Daarom vroeg hij Oduber om vervroegde verkiezingen te organiseren.
Maar de timing bleek ongelukkig. De Lago-raffinaderij, jarenlang één van de grootste werkgevers op het eiland, sloot op 31 januari 1985. Duizenden mensen verloren hun baan en de overheid verloor een belangrijke bron van inkomsten. De regering moest noodmaatregelen nemen: een solidariteitsbelasting van 8,2 procent, salarisverlagingen voor ambtenaren en het schrappen van verschillende subsidies.
Tijdens de verkiezingscampagne beloofde de oppositie dat zij deze belasting zou afschaffen en zelfs gratis benzine zou geven aan vissers. Volgens Oduber geloofde een groot deel van de bevolking deze beloften. De MEP verloor daardoor vijf zetels en raakte haar meerderheid kwijt. Hoewel de partij met acht zetels nog steeds de grootste bleef, besloten de oppositiepartijen samen een regering te vormen zonder de MEP. Pas in 1989 keerde de MEP terug aan de macht, met Oduber als premier.
De moeilijke voorbereiding van de status aparte
Volgens Oduber was de voorbereiding van de status aparte een enorme taak. Hij werkte 18 maanden lang dag en nacht om alles organisatorisch voor te bereiden. Daarbij moest hij verschillende problemen oplossen, zoals spanningen binnen het politiekorps, ambtenaren die een deel van hun inkomen moesten inleveren, de toekomst van het pensioenfonds en de onderhandelingen met Nederlandse en Antilliaanse autoriteiten.
Het Nederlandse adviesbureau Berenschot werd ingeschakeld om de structuur van de nieuwe overheid uit te werken: hoeveel ministeries er nodig waren, hoeveel ambtenaren, en hoe het bestuur georganiseerd moest worden. Volgens Oduber kreeg hij daarbij veel steun van voornamelijk zijn familie en politici op Curacao en de andere eilanden.
Gebrek aan erkenning
Eén van de gebeurtenissen die Oduber nog steeds raakt, is dat hij niet werd uitgenodigd voor de officiële ceremonie bij de invoering van de status aparte in 1986. De nieuwe regering, onder leiding van Henny Eman, organiseerde de viering en nodigde alleen Croes uit. Omdat Croes op dat moment in coma lag, kon hij niet aanwezig zijn. Voor Oduber voelde dit als een pijnlijke afwijzing, ondanks zijn rol in de voorbereidingen.
Hij vertelt dat hij later wel werd uitgenodigd voor de ceremonie in Curaçao op 10-10-10, toen het eiland zijn nieuwe status kreeg. Dat moment, waarop de vlag van de Nederlandse Antillen werd neergehaald en die van Curaçao werd gehesen, noemt hij ‘zeer emotioneel’.
Teleurstelling over erkenning
Tot op vandaag voelt Oduber dat er onvoldoende waardering bestaat voor de mensen die Aruba hebben opgebouwd. Hij zegt daarom dat hij vaak niet deelneemt aan officiële activiteiten van regeringen waar zijn partij niet bij betrokken is. Volgens hem blijft de herinnering aan het harde werk van Croes en anderen altijd bij hem.
In 2009 trok Nelson Oduber zich terug uit de actieve politiek. Eén van de redenen was zijn voorstel om het belastingsysteem te hervormen. Hij wilde directe belastingen verlagen en een systeem met indirecte belasting, zoals BTW, invoeren. Hij stelde een belasting van 3 procent voor.
De bevolking reageerde echter negatief op dit plan en de MEP belandde in de oppositie. Volgens Oduber is de huidige belastingdruk uiteindelijk veel hoger geworden dan zijn oorspronkelijke voorstel.
Nelson Oduber kijkt met trots, maar ook met gemengde gevoelens terug op zijn politieke carrière. Hij speelde een belangrijke rol bij de totstandkoming van de status aparte en leidde Aruba jarenlang als premier.
Toch blijft voor hem één gevoel overheersen: dat de mensen die zich werkelijk hebben ingezet voor de vorming van het land Aruba niet altijd de erkenning hebben gekregen die zij verdienen. Volgens Oduber is het belangrijk dat toekomstige generaties blijven herinneren hoeveel inzet, offers en doorzettingsvermogen nodig waren om Aruba te maken tot het land dat het vandaag is.
